Η συναισθηματική υπερφαγία αποτελεί ένα από τα πιο παρεξηγημένα και αποσιωπημένα ζητήματα της σύγχρονης ζωής. Στο podcast «Από το Α ως το Ω3» του Newsbeast, η δημοσιογράφος Μάριον Κοντογιάννη και η Δρ. Μαρία Τσιάκα, Πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών, ανοίγουν μια βαθιά συζήτηση για τη σχέση που έχουμε με το φαγητό και για το πώς τα συναισθήματα καθορίζουν τις διατροφικές μας επιλογές. Η συζήτηση αυτή συνδυάζει επιστημονική γνώση με κατανόηση της ανθρώπινης εμπειρίας, προσφέροντας μια νέα οπτική σε ένα θέμα που βιώνουν σιωπηλά χιλιάδες άνθρωποι.
Τι Είναι η Συναισθηματική Υπερφαγία
Σύμφωνα με τη Δρ. Μαρία Τσιάκα, η συναισθηματική υπερφαγία δεν αφορά απλώς την υπερβολική κατανάλωση τροφής. Πρόκειται για έναν μηχανισμό διαχείρισης συναισθημάτων, ο οποίος συνδέεται στενά με το στρες, τις βιολογικές αντιδράσεις του οργανισμού και τις εμπειρίες της παιδικής ηλικίας. Το φαγητό, σε αυτές τις περιπτώσεις, λειτουργεί ως παρηγοριά — μια άμεση απόκριση σε αρνητικά συναισθήματα που ζητούν διέξοδο. Ο οργανισμός αναζητά ανακούφιση και τη βρίσκει σε κάτι οικείο και άμεσα προσβάσιμο: την τροφή.
Το άγχος, η θλίψη, η απογοήτευση και η ματαίωση είναι τα κύρια συναισθήματα που μπορούν να οδηγήσουν σε αυτό το μοτίβο συμπεριφοράς. Η κατανάλωση φαγητού προσφέρει μια στιγμιαία αίσθηση ανακούφισης, η οποία όμως είναι παροδική. Μακροπρόθεσμα, αυτός ο μηχανισμός απομακρύνει τον άνθρωπο από τις πραγματικές του ανάγκες, καθώς τα υποκείμενα συναισθήματα παραμένουν αδιευθέτητα. Η Δρ. Τσιάκα τονίζει ότι η κατανόηση αυτής της σύνδεσης είναι το πρώτο και πιο κρίσιμο βήμα προς την αντιμετώπιση του προβλήματος.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις εμπειρίες της παιδικής ηλικίας και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνουν τη σχέση μας με το φαγητό. Αν από μικρά μάθαμε να συνδέουμε το φαγητό με την παρηγοριά, την αγάπη ή την ανταμοιβή, αυτά τα μοτίβα μεταφέρονται στην ενήλικη ζωή και ενεργοποιούνται αυτόματα σε στιγμές συναισθηματικής έντασης.
Ο Ρόλος της Ενοχής και του Φαύλου Κύκλου
Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της συζήτησης αφορά τον ρόλο της ενοχής και της αυτοκριτικής. Πολλοί άνθρωποι που βιώνουν συναισθηματική υπερφαγία αισθάνονται ντροπή για τη συμπεριφορά τους, κάτι που τους οδηγεί σε νέους κύκλους άγχους και αρνητικών συναισθημάτων — και συνεπώς σε νέα επεισόδια υπερφαγίας. Αυτός ο φαύλος κύκλος είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα και παγιδευτικά μοτίβα που παρατηρεί το Ελληνικό Κέντρο Διατροφικών Διαταραχών. Η ενοχή δεν λύνει το πρόβλημα — αντίθετα, το επιδεινώνει.
Παράλληλα, σημαντικό ρόλο παίζουν η οικογένεια και τα κοινωνικά πρότυπα. Ο τρόπος με τον οποίο μιλάμε για το φαγητό, τη δίαιτα και την εικόνα σώματος στο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον επηρεάζει βαθιά τη σχέση που αναπτύσσουμε με τον εαυτό μας και με τη διατροφή. Τα κοινωνικά πρότυπα ομορφιάς και η πίεση για «τέλειο» σώμα ενισχύουν τα αισθήματα ανεπάρκειας, τα οποία με τη σειρά τους τροφοδοτούν τη συναισθηματική υπερφαγία. Η Μάριον Κοντογιάννη και η Δρ. Τσιάκα υπογραμμίζουν ότι η κοινωνική διάσταση του προβλήματος είναι εξίσου σημαντική με την ατομική.
Η εικόνα σώματος αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα που εμπλέκεται σε αυτή τη σύνθετη εξίσωση. Άνθρωποι που έχουν αρνητική αντίληψη για το σώμα τους είναι πιο ευάλωτοι στη συναισθηματική υπερφαγία, καθώς χρησιμοποιούν το φαγητό ως τρόπο για να αντιμετωπίσουν τα αισθήματα ντροπής ή δυσαρέσκειας που σχετίζονται με την εμφάνισή τους.
Πώς Μπορούμε να Χτίσουμε μια Υγιή Σχέση με το Φαγητό
Το μήνυμα του podcast είναι σαφές: η διέξοδος από τη συναισθηματική υπερφαγία περνά μέσα από την αυτογνωσία και την αποδοχή. Η Δρ. Τσιάκα προτείνει να σταματήσουμε να φοβόμαστε τα συναισθήματά μας και να αρχίσουμε να τα αναγνωρίζουμε και να τα «ακούμε». Η τροφή δεν είναι εχθρός, αλλά δεν είναι ούτε η λύση στα συναισθηματικά μας προβλήματα. Η κατανόηση αυτής της διάκρισης είναι θεμελιώδης για να αρχίσει κανείς να χτίζει μια πιο υγιή σχέση με τη διατροφή.
Η συμπόνια προς τον εαυτό — αντί για την αυτοκριτική — αναδεικνύεται ως το κλειδί. Όταν κάποιος αντικαθιστά την αυστηρή αυτοκριτική με κατανόηση και αποδοχή, ο φαύλος κύκλος της ενοχής σπάει. Αυτή η στάση δεν σημαίνει αδιαφορία για την υγεία, αλλά ακριβώς το αντίθετο: μια ειλικρινής και συμπονετική προσέγγιση στον εαυτό μας είναι η βάση για πραγματική και διαρκή αλλαγή. Κάθε μικρό βήμα προς την αυτογνωσία, όπως υπογραμμίζουν οι συνομιλητές του podcast, αποτελεί ουσιαστική πρόοδο.
Το «Από το Α ως το Ω3» καλεί τους ακροατές να δουν τη σχέση τους με το φαγητό μέσα από ένα νέο πρίσμα — όχι ως ζήτημα θέλησης ή αδυναμίας, αλλά ως μια σύνθετη συναισθηματική και βιολογική διεργασία που χρειάζεται κατανόηση, υπομονή και επαγγελματική υποστήριξη όταν αυτό κρίνεται αναγκαίο.
