Σε ένα από τα πιο δραματικά προειδοποιητικά μηνύματα για την ευρωπαϊκή αεροπορία, ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΔΟΕ), Φατίχ Μπιρόλ, δήλωσε την Πέμπτη 16 Απριλίου 2026 ότι η Ευρώπη διαθέτει αποθέματα καυσίμων αεροσκαφών για «ίσως έξι εβδομάδες περίπου», προειδοποιώντας ότι ακυρώσεις πτήσεων θα έρθουν «σύντομα» αν δεν αρθεί ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ.
Τι είπε ο επικεφαλής του ΔΟΕ
Μιλώντας στο Associated Press από το γραφείο του στο Παρίσι, ο Φατίχ Μπιρόλ περιέγραψε αυτό που χαρακτήρισε «τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση που έχουμε αντιμετωπίσει ποτέ». Η κρίση προκύπτει από τη διακοπή της ροής πετρελαίου, φυσικού αερίου και άλλων κρίσιμων ενεργειακών πόρων μέσω των Στενών του Ορμούζ, λόγω του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν. Σε χαρακτηριστικό λογοπαίγνιο, ο Μπιρόλ επισήμανε: «Στο παρελθόν υπήρχε ένα συγκρότημα που ονομαζόταν Dire Straits. Τώρα βρισκόμαστε σε ένα πραγματικά επικίνδυνο στενό, και αυτό θα έχει σημαντικές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία». Ο επικεφαλής του ΔΟΕ υπογράμμισε ότι όσο παρατείνεται η κατάσταση αυτή, τόσο χειρότερα θα είναι για την οικονομική ανάπτυξη και τον πληθωρισμό παγκοσμίως.
Ειδικά για τις αερομεταφορές, ο Μπιρόλ ήταν κατηγορηματικός: εάν τα Στενά του Ορμούζ δεν ανοίξουν εκ νέου, η Ευρώπη ενδέχεται να αντιμετωπίσει πρόβλημα έλλειψης καυσίμων αεροσκαφών σε ορίζοντα έξι εβδομάδων. «Μπορώ να σας πω ότι σύντομα θα ακούμε ειδήσεις για ακυρώσεις πτήσεων από πόλη Α προς πόλη Β λόγω έλλειψης καυσίμων αεροσκαφών», δήλωσε ο ίδιος, χαράσσοντας με ακρίβεια το σενάριο που φοβούνται οι ευρωπαϊκές αρχές. Παράλληλα, εξέφρασε την αντίθεσή του στο σύστημα «διοδίων» που εφαρμόζει το Ιράν για ορισμένα πλοία, επιτρέποντάς τους τη διέλευση έναντι πληρωμής, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να δημιουργήσει επικίνδυνο προηγούμενο και για άλλες στρατηγικές θαλάσσιες οδούς, όπως το Στενό της Μαλάκα.
Οι οικονομικές επιπτώσεις θα επεκταθούν πολύ πέρα από τον τομέα της αεροπορίας. Ο Μπιρόλ προειδοποίησε για αλυσιδωτές επιπτώσεις που θα μεταφραστούν σε «υψηλότερες τιμές βενζίνης, υψηλότερες τιμές φυσικού αερίου και υψηλότερο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας». Τόνισε ότι οι χώρες που θα πληγούν πρώτες δεν είναι απαραίτητα εκείνες που έχουν τη μεγαλύτερη διπλωματική φωνή, αλλά κυρίως αναπτυσσόμενα κράτη στην Ασία, την Αφρική και τη Λατινική Αμερική.
Ποιες χώρες πλήττονται και οι αντιδράσεις
Σύμφωνα με τον επικεφαλής του ΔΟΕ, η «πρώτη γραμμή» της ενεργειακής κρίσης αποτελείται από τις ασιατικές χώρες που εξαρτώνται ενεργειακά από τη Μέση Ανατολή. Κατονόμασε ρητά την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα, την Ινδία, την Κίνα, το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές ως χώρες που αντιμετωπίζουν τις πιο άμεσες πιέσεις. Στη συνέχεια, σύμφωνα με τον ίδιο, θα έρθει η σειρά της Ευρώπης και της Αμερικής να δεχτούν τα πλήγματα της ενεργειακής διακοπής. Η εικόνα αυτή ανησυχεί ιδιαίτερα τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, που βλέπουν τα αποθέματα τους να συρρικνώνονται με γοργό ρυθμό.
Ανάλογες ανησυχίες εκφράζουν και ανεξάρτητοι αναλυτές. Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Rystad Energy, Κλαούντιο Γκαλιμπέρτι, επισήμανε ότι η πορεία των αεροπορικών καυσίμων εξαρτάται από τον αριθμό των βαρελιών που θα συνεχίσουν να διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Ο οικονομολόγος της ING, Ρίκο Λούμαν, επισήμανε ότι οι ροές από τη Μέση Ανατολή έχουν ήδη διακοπεί, δημιουργώντας επείγουσα ανάγκη για εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού. Ακόμα πιο ανησυχητική ήταν η εκτίμηση της ACI Europe, που εκπροσωπεί τα ευρωπαϊκά αεροδρόμια: σε επιστολή προς τον Ευρωπαίο Επίτροπο Απόστολο Τζιτζικώστα, η οργάνωση προειδοποίησε ότι υπάρχει κίνδυνος τα ευρωπαϊκά αεροδρόμια να ξεμείνουν από καύσιμα σε μόλις τρεις εβδομάδες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαβεβαίωσε ότι τα σενάρια άμεσης έλλειψης καυσίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν ισχύουν προς το παρόν, αναγνώρισε όμως ρητά ότι η ανησυχία της εστιάζεται στην επάρκεια καυσίμων αεροσκαφών για το επόμενο διάστημα. Η Ανεξάρτητη Επιτροπή για τη Μεταρρύθμιση της Διεθνούς Εταιρικής Φορολογίας (ICRICT), με συμπρόεδρο τον βραβευμένο με Νόμπελ Οικονομολόγο Τζόζεφ Στίγκλιτς, πρότεινε τη φορολόγηση των απροσδόκητων κερδών των ενεργειακών εταιρειών ως «αποτελεσματικό» μέτρο αντιμετώπισης της εκτίναξης των τιμών ενέργειας.
Τι ακολουθεί: Τα μέτρα έκτακτης ανάγκης της ΕΕ
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζεται να ανακοινώσει σχέδιο έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση της έλλειψης κηροζίνης στις 22 Απριλίου 2026. Το σχέδιο στοχεύει στην αξιολόγηση της δυναμικότητας των διυλιστηρίων στην Ευρώπη και στη διασφάλιση της πλήρους αξιοποίησής τους, σύμφωνα με πηγές από τις Βρυξέλλες. Το πρόβλημα επιδεινώνεται από το γεγονός ότι η δυναμικότητα διύλισης στην Ευρώπη έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια και πολλά ευρωπαϊκά διυλιστήρια λειτουργούν ήδη σε σχεδόν πλήρη δυναμικότητα. Επιπλέον, η κατανομή των αποθεμάτων καυσίμων αεροσκαφών σε ολόκληρη την Ευρώπη παρουσιάζει έντονες ανισότητες μεταξύ χωρών και αεροδρομίων. Οι αρμόδιες υπηρεσίες εξετάζουν και πρόσθετα μέτρα για την εξασφάλιση της προμήθειας κηροζίνης, χωρίς ωστόσο να έχουν δημοσιοποιηθεί λεπτομέρειες.
