Άκρως συγκινητικές στιγμές βίωσαν Πόντιοι από την Ελλάδα και το εξωτερικό την Κυριακή του Θωμά στα Σούρμενα, όπου αναβιώνει εδώ και 103 χρόνια το ιστορικό ταφικό έθιμο που έφεραν οι πρόγονοί τους από τον Ιστορικό Πόντο. Η φετινή τελετή απέκτησε ιδιαίτερο χαρακτήρα, καθώς την τιμητική του είχε ο Σύλλογος Ποντίων από το Ρόιτλινγκεν της Γερμανίας, τα μέλη του οποίου ταξίδεψαν από την ξενιτιά για να βιώσουν για πρώτη φορά το έθιμο στις ρίζες του.
Τι έγινε στα Σούρμενα
Από τις πρώτες πρωινές ώρες της Κυριακής, ένα μεγάλο πλήθος άρχισε να συγκεντρώνεται στον Ιερό Ναό Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Σουρμένων για τη Θεία Λειτουργία. Μετά το πέρας της, οι πιστοί κινήθηκαν σε μεγάλη πομπή φορώντας τις παραδοσιακές ποντιακές φορεσιές τους προς το κοιμητήριο της περιοχής. Οι εικόνες που καταγράφηκαν ήταν μοναδικές και βαθιά συγκινητικές, με τις οικογένειες να στρώνουν τραπεζομάντηλα δίπλα στους τάφους των αγαπημένων τους. Μεζέδες, κόκκινα αυγά, ούζο και τσουρέκια απλώθηκαν δίπλα στους τάφους, ενώ ακολούθησε τρισάγιο σε κάθε τάφο ξεχωριστά.
Η σιωπή και οι νοσταλγικές συζητήσεις για τους χαμένους «έσπαγαν» από τον σπαρακτικό ήχο της ποντιακής λύρας, που συνόδευε την τελετή προσδίδοντας στη συγκέντρωση έναν μοναδικό τόνο πένθους αλλά και ζωής. Το έθιμο αυτό, που οι Πόντιοι έφεραν μαζί τους από τον Ιστορικό Πόντο, αναβιώνει ανελλιπώς στα Σούρμενα για 103 συνεχόμενα χρόνια — μια αδιάκοπη αλυσίδα μνήμης και παράδοσης που ενώνει τους ζωντανούς με τους νεκρούς και το παρόν με το μακρινό παρελθόν. Φέτος, η παρουσία του Συλλόγου από το Ρόιτλινγκεν έδωσε στην τελετή μια πρόσθετη διάσταση: αυτή της διασποράς που επιστρέφει στις ρίζες της.
Παράλληλα, στο Ελληνικό πραγματοποιήθηκε αντίστοιχος εορτασμός του ταφικού εθίμου, με εκπροσώπους ενώσεων Ποντίων από όλη την Ελλάδα. Η διττή αναβίωση του εθίμου — τόσο στα Σούρμενα όσο και στο Ελληνικό — αποτύπωσε τη ζωντάνια αυτής της παράδοσης σε διαφορετικές γωνιές της χώρας, καταδεικνύοντας πόσο βαθιά παραμένει ριζωμένη η ποντιακή μνήμη στη συλλογική συνείδηση.
Αντιδράσεις και το βαθύτερο νόημα του εθίμου
Τα μέλη του Συλλόγου Ποντίων Ρόιτλινγκεν μίλησαν φανερά φορτισμένα για την εμπειρία που βίωσαν. Η χορεύτρια Κλεονίκη Παπαδοπούλου τόνισε ότι «είναι τιμή μας που μας καλέσανε στα Σούρμενα και χαιρόμαστε πάρα πολύ για την εμφάνιση, για όλα αυτά που είδαμε χθες και αυτά που θα δούμε. Δεν μπορώ να περιγράψω τι συναίσθημα είναι αυτό για μας που ερχόμαστε τόσο μακριά. Εμείς το ζούμε κάθε μέρα αυτό που ζήσανε οι πρόσφυγές μας σε ξένη χώρα». Ο πρόεδρος και χοροδιδάσκαλος του Συλλόγου, Αλέξανδρος Θεοδοσιάδης, υπογράμμισε τη σημασία της διατήρησης των εθίμων για τις νέες γενιές που μεγαλώνουν στο εξωτερικό: «Ήρθαμε από τη Γερμανία με τα παιδιά μας. Μεγάλη μας συγκίνηση αυτό που ζήσαμε σήμερα. Το ταφικό έθιμο είναι η πρώτη φορά που το ζούμε. Είναι σημαντικό να κρατάμε τις παραδόσεις και τις ρίζες μας για να το μεταδίδουμε στα παιδιά μας».
Ο Σάββας Χουρσανίδης δήλωσε ότι αισθάνθηκε «πάρα πολύ ευτυχισμένος» που μπόρεσε να επιστρέψει στα «πάτρια εδάφη», ενώ ο Δημήτρης Τόλιος εξέφρασε τη συγκίνησή του για την παρουσία του στους τάφους, τονίζοντας παράλληλα πόσο δύσκολο είναι να διατηρηθούν τα έθιμα στην ξενιτιά. «Είναι λίγο πιο δύσκολα πιστεύω να κρατάμε τα έθιμα των προγόνων μας», παραδέχτηκε, αναδεικνύοντας την πρόκληση που αντιμετωπίζουν οι Έλληνες της διασποράς κάθε γενιάς.
Ωστόσο, το βαθύτερο νόημα του εθίμου δεν αφορά μόνο τη θρησκευτική πράξη αλλά και τη συλλογική ταυτότητα του ποντιακού Ελληνισμού. Το ταφικό έθιμο ενώνει την Ανάσταση — τη μεγαλύτερη χριστιανική γιορτή — με τη μνήμη των νεκρών προγόνων, δημιουργώντας μια μοναδική τελετουργία που δεν συναντάται αλλού. Η επιλογή της Κυριακής του Θωμά ως ημέρας αναβίωσης δίνει στο έθιμο έναν χαρακτήρα αναστάσιμης μνήμης, όπου η ζωή και ο θάνατος συνυπάρχουν μέσα από το κοινό τραπέζι δίπλα στους τάφους.
Πολιτικές παρουσίες και αναγνώριση του εθίμου
Το παρών στην αναβίωση του εθίμου έδωσαν πολλές πολιτικές προσωπικότητες. Ο Υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος χαρακτήρισε τη συμμετοχή του «συγκλονιστική», επισημαίνοντας την παρουσία εκπροσώπων ενώσεων Ποντίων από όλη τη χώρα. Μέσα από ανάρτησή του, ο υπουργός υπογράμμισε ότι «η τήρηση των εθίμων του ποντιακού Ελληνισμού είναι σύμβολο πίστης, αισιοδοξίας και τελικά της ίδιας της εθνικής ταυτότητας», ενώ πρόσθεσε ότι «η μνήμη δίνει δύναμη για να ανταπεξέλθουμε και στις σύγχρονες δοκιμασίες». Στην εκδήλωση παρέστησαν επίσης ο Υφυπουργός Εσωτερικών Βασίλης Σπανάκης, η Άννα Διαμαντοπούλου και ο Παύλος Χρηστίδης από τα ΠΑΣΟΚ.
Η Άννα Διαμαντοπούλου χαρακτήρισε το έθιμο «ένα έθιμο που κρατά ζωντανή τη μνήμη του ποντιακού Ελληνισμού», αναγνωρίζοντας τη μοναδική πολιτισμική αξία της τελετής. Η παρουσία πολιτικών προσώπων από διαφορετικούς χώρους ανέδειξε τον πανελλήνιο χαρακτήρα της αναγνώρισης της ποντιακής παράδοσης, που ξεπερνά κομματικά όρια και αγγίζει τη συλλογική μνήμη όλων. Το ταφικό έθιμο των Σουρμένων, με τα 103 χρόνια αδιάλειπτης αναβίωσής του, παραμένει ένα από τα πιο ζωντανά και συγκινητικά μνημεία της ποντιακής κουλτούρας στη σύγχρονη Ελλάδα.
