Μια από τις πιο παράδοξες κληρονομιές που άφησε πίσω του ο Πάμπλο Εσκομπάρ στην Κολομβία δεν είναι κάποιο αδίκημα ή έγκλημα, αλλά ένα οικολογικό πρόβλημα που μεγαλώνει χρόνο με χρόνο: δεκάδες ιπποπόταμοι που περιφέρονται ελεύθεροι σε ποτάμια και λίμνες της χώρας. Η αφορμή ήταν η ιδιοτροπία ενός παντοδύναμου εγκληματία. Το 1981, ο βαρόνος των ναρκωτικών εισήγαγε λαθραία τέσσερις ιπποπόταμους από την Αφρική για τον εξωτικό ζωολογικό κήπο της Χασιέντα Νάπολες, της τεράστιας έπαυλής του. Κανείς τότε δεν μπορούσε να φανταστεί ότι αυτά τα τέσσερα ζώα θα γίνονταν δεκάδες, και αργότερα εκατοντάδες.
Όταν το κολομβιανό κράτος κατέσχεσε τη Χασιέντα Νάπολες μετά τον θάνατο του Εσκομπάρ το 1993, οι ιπποπόταμοι δεν ήταν στις προτεραιότητες κανενός. Η λογική εκείνης της εποχής ήταν απλή: αρκούσε να κρατηθεί το μοναδικό αρσενικό μακριά από τα τρία θηλυκά. Ωστόσο, κανείς δεν το έπραξε εγκαίρως. Τα ζώα διέφυγαν από τον χώρο της έπαυλης, εγκαταστάθηκαν στα γύρω ποτάμια και άρχισαν να αναπαράγονται με ρυθμό που αιφνιδίασε ακόμα και τους επιστήμονες. Χωρίς φυσικούς θηρευτές και χωρίς την αφρικανική περίοδο ξηρασίας που περιορίζει τον πληθυσμό τους στη φύση, οι κολομβιανοί ιπποπόταμοι πολλαπλασιάστηκαν ταχύτερα από ό,τι συμβαίνει στην πατρίδα τους.
Το πρόβλημα που κανείς δεν ήθελε να αντιμετωπίσει
Για χρόνια, οι διαδοχικές κολομβιανές κυβερνήσεις αντιμετώπιζαν το ζήτημα με διστακτικότητα. Οι λεγόμενοι «ναρκο-ιπποπόταμοι» — το παρωνύμιο που τους έδωσε ο λαός — είχαν αποκτήσει μια περίεργη λαϊκή συμπάθεια. Κάποιοι τους θεωρούσαν τουριστική ατραξιόν, άλλοι αρνούνταν να αποδεχτούν ότι αποτελούν απειλή. Παράλληλα, οι επιστήμονες έβλεπαν με ανησυχία την εκθετική αύξηση του πληθυσμού τους. Μια πρόσφατη εκστρατεία στείρωσης, που ξεκίνησε πριν από τρία χρόνια από την τρέχουσα αριστερή κυβέρνηση, δεν απέδωσε τα αναμενόμενα αποτελέσματα — και οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ακόμα κι αν είχε επιτύχει, δεν θα επαρκούσε από μόνη της για να ανακοπεί η πληθυσμιακή έκρηξη.
Σήμερα, οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για πάνω από 80 ιπποπόταμους στην ελεύθερη φύση της Κολομβίας, αν και ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ότι ο πραγματικός αριθμός είναι σχεδόν διπλάσιος. Σε αυτό το πλαίσιο, η υπουργός Περιβάλλοντος Ιρένε Βέλεζ ανακοίνωσε επισήμως ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης. Στο επίκεντρό του βρίσκεται ένα πρωτόκολλο ευθανασίας που προβλέπει τη θανάτωση περισσότερων από 80 ζώων. Η ανακοίνωση αυτή, που έγινε τη Δευτέρα, αποτέλεσε κεραυνό εν αιθρία για τους υποστηρικτές των ζώων και πυροδότησε έντονες αντιδράσεις.
Ευθανασία ή οικολογική καταστροφή;
Η Βέλεζ ήταν κατηγορηματική ως προς τους λόγους που οδήγησαν στη συγκεκριμένη απόφαση. «Διαφορετικά, μέχρι το 2030, τουλάχιστον 500 ιπποπόταμοι θα επηρέαζαν τα οικοσυστήματά μας και θα έθεταν σε κίνδυνο ιθαγενή είδη όπως ο μανάτους και η χελώνα του ποταμού», τόνισε η υπουργός, αναλύοντας το σενάριο ανεξέλεγκτης αύξησης του πληθυσμού. Οι επιστήμονες συντάσσονται σε μεγάλη πλειοψηφία με αυτήν την εκτίμηση: η θανάτωση είναι η μόνη ρεαλιστική επιλογή αν η χώρα θέλει να προστατέψει τα φυσικά της οικοσυστήματα. Ωστόσο, η συναίνεση των ειδικών δεν σημαίνει αποδοχή από την κοινωνία.
Το πρωτόκολλο ευθανασίας που παρουσίασε το Υπουργείο Περιβάλλοντος προβλέπει δύο στάδια. Αρχικά, τα ζώα θα εμβολιαστούν με ηρεμιστικό ουσίας και στη συνέχεια θα τους χορηγηθεί φάρμακο που θα τους επιτρέψει να πεθάνουν χωρίς πόνο. Σε περίπτωση αποτυχίας αυτής της μεθόδου, το υπουργείο προβλέπει ως εφεδρική λύση τη θανάτωσή τους με άλλα μέσα. Για να διασφαλιστεί η δημόσια υγεία, ισχύει αυστηρό πρωτόκολλο υγιεινής που καθορίζει τον τρόπο απόρριψης των νεκρών ζώων. Παράλληλα, ακτιβιστές και οργανώσεις προστασίας ζώων έχουν εξαγριωθεί με την απόφαση, διεκδικώντας εναλλακτικές λύσεις όπως η μεταφορά σε καταφύγια ή η στείρωση σε μεγαλύτερη κλίμακα — επιλογές που οι αρμόδιοι χαρακτηρίζουν ανεφάρμοστες σε αυτή την έκταση.
