Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζει ένα λεπτομερές εγχειρίδιο διαχείρισης κρίσης για να αντιμετωπίσει την πιθανότητα νέου ενεργειακού σοκ από τη Μέση Ανατολή. Το σχέδιο αναμένεται να τεθεί προς συζήτηση στην άτυπη Σύνοδο Κορυφής στην Κύπρο στις 13 Μαΐου, με στόχο να θωρακίσει την ΕΕ από τις επιπτώσεις της γεωπολιτικής αστάθειας στις τιμές των καυσίμων. Το προσχέδιο αποκάλυψε το ERTnews, και περιλαμβάνει πέντε άξονες δράσης που εκτείνονται από την προστασία των καταναλωτών έως την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης.
Τι περιέχει το σχέδιο της Κομισιόν
Το εγχειρίδιο — γνωστό και ως «playbook» — οργανώνεται γύρω από πέντε βασικούς άξονες: ενισχυμένος συντονισμός μεταξύ κρατών-μελών, προστασία καταναλωτών και βιομηχανίας, εξοικονόμηση και υποκατάσταση ορυκτών καυσίμων, αναβάθμιση του ενεργειακού συστήματος και κινητοποίηση επενδύσεων. Πρόκειται, ουσιαστικά, για ένα πλαίσιο διαχείρισης κρίσης παρά για ένα νέο πακέτο μέτρων, καθώς η Επιτροπή επιλέγει να αξιοποιήσει κυρίως ήδη υφιστάμενα εργαλεία και χρηματοδοτικούς μηχανισμούς. Η προσέγγιση αυτή αντικατοπτρίζει μια συντηρητική τεχνοκρατική γραμμή που εστιάζει στον συντονισμό και τη στόχευση.
Σε ό,τι αφορά τα αποθέματα φυσικού αερίου, η Κομισιόν θέλει να αποφύγει το σενάριο όπου τα κράτη-μέλη γεμίζουν ταυτόχρονα τις αποθήκες τους, προκαλώντας νέο κύμα ανατιμήσεων. Για τον λόγο αυτό, προβλέπει στενή παρακολούθηση του χρονοδιαγράμματος αγορών, ενώ εισάγει ευελιξία στον στόχο πλήρωσης αποθηκών κατά έως 10%, με πιθανή επιπλέον αύξηση του επιτρεπόμενου περιθωρίου κατά 5% εάν παραμείνουν δυσμενείς οι συνθήκες αγοράς. Παράλληλα, έως τον Μάιο 2026 θα χαρτογραφηθούν οι ευρωπαϊκές διϋλιστηριακές δυνατότητες, με έμφαση στα καύσιμα αεροπλοΐας, για τα οποία σχεδόν το 40% της κατανάλωσης καλύπτεται από εισαγωγές που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.
Σε επίπεδο χρηματοδότησης, παραμένουν διαθέσιμα σημαντικά κονδύλια: 184 δισ. ευρώ από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και 38 δισ. ευρώ από τα Ταμεία Συνοχής. Ωστόσο, η ίδια η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το κρίσιμο ζητούμενο δεν είναι η ύπαρξη των πόρων, αλλά η ταχύτητα και η στόχευση της υλοποίησής τους.
Πλαίσιο και λόγοι ανησυχίας
Η Κομισιόν ίδια αναγνωρίζει ότι αυτή είναι η δεύτερη μεγάλη ενεργειακή κρίση σε λιγότερο από πέντε χρόνια — μετά εκείνη που προκάλεσε ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας το 2022. Μόνο το 2025 οι εισαγωγές ενεργειακών προϊόντων στην ΕΕ έφτασαν τα 336,7 δισ. ευρώ, ενώ από την έναρξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή έχουν προστεθεί επιπλέον 22 δισ. ευρώ στο κόστος εισαγωγών. Η Ευρώπη παραμένει, όπως και τότε, έντονα εξαρτημένη από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, καθώς θέρμανση, βιομηχανία και μεταφορές δεν έχουν αποδεσμευτεί από το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο.
Για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, η Επιτροπή αποφεύγει να προτείνει νέο οριζόντιο μηχανισμό στήριξης και αντ’ αυτού καλεί τα κράτη-μέλη να αξιοποιήσουν πλήρως το υφιστάμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Προκρίνονται εργαλεία όπως στοχευμένα επιδόματα εισοδήματος και ενεργειακά κουπόνια για ευάλωτους καταναλωτές. Ειδικές προβλέψεις γίνονται και για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τις ενεργοβόρες μονάδες, για τις οποίες προαναγγέλλεται ένα Προσωρινό Πλαίσιο έκτακτων μέτρων κρατικών ενισχύσεων.
Στον τομέα της ενεργειακής μετάβασης, το σχέδιο προβλέπει μέτρα που εκτείνονται από την αντικατάσταση λεβήτων πετρελαίου και αερίου με αντλίες θερμότητας έως τη στροφή στη γεωθερμική ενέργεια και την ηλιοθερμία. Η Κομισιόν αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι η αγορά υδρογόνου υπολείπεται των προσδοκιών και προαναγγέλλει στοχευμένα μέτρα για την ενίσχυσή της. Στο ρυθμιστικό επίπεδο, ετοιμάζεται νομοθετική πρόταση για τις χρεώσεις δικτύου και τη φορολογία ενέργειας, με στόχο τη δομική μείωση του μη ενεργειακού σκέλους στους λογαριασμούς.
Τι ακολουθεί
Στο γεωπολιτικό πεδίο, οι τιμές του πετρελαίου κινούνται πτωτικά στις διεθνείς αγορές, με τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent να υποχωρούν πάνω από 1% στα 98,05 δολάρια το βαρέλι. Το αμερικανικό αργό κινείται επίσης πτωτικά, κάτω από τα 94 δολάρια το βαρέλι. Η υποχώρηση αυτή συνδέεται με την εκεχειρία μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου, η οποία ενισχύει τις προσδοκίες για αποκλιμάκωση της έντασης στην περιοχή. Υπενθυμίζεται ότι οι τιμές είχαν σημειώσει άλμα περίπου 50% τον Μάρτιο, κατά τη διάρκεια έντονων εντάσεων λόγω της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν.
Οι αγορές παρακολουθούν επίσης στενά τις εξελίξεις μετά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, σύμφωνα με τις οποίες ενδέχεται να πραγματοποιηθεί συνάντηση Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων στο Πακιστάν το προσεχές Σαββατοκύριακο. Μια τέτοια επαφή, εάν επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να επηρεάσει περαιτέρω την πορεία των τιμών ενέργειας. Σε αυτό το κλίμα, η Σύνοδος Κορυφής στην Κύπρο αναδεικνύεται σε κομβική συνάντηση για την ευρωπαϊκή ενεργειακή στρατηγική τους επόμενους μήνες.
