Σε ανοιχτή σύγκρουση με το Ισραήλ εισέρχεται η Ισπανία, με τον πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ να ανακοινώνει ότι η Μαδρίτη θα καταθέσει επίσημη πρόταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την πλήρη αναστολή της συμφωνίας σύνδεσης ΕΕ-Ισραήλ, επικαλούμενος παραβίαση του διεθνούς δικαίου από την ισραηλινή κυβέρνηση. Η κίνηση αυτή σηματοδοτεί τη σημαντικότερη διπλωματική κλιμάκωση που έχει αναλάβει μέχρι σήμερα η Ισπανία έναντι του Ισραήλ από την έναρξη του πολέμου στη Γάζα.
Τι ανακοίνωσε ο Σάντσεθ
Ο Πέδρο Σάντσεθ έκανε την ανακοίνωση κατά τη διάρκεια προεκλογικής συγκέντρωσης στην Ανδαλουσία, στη νότια Ισπανία, με σαφείς και κατηγορηματικές δηλώσεις. «Αυτήν την Τρίτη, η ισπανική κυβέρνηση θα καταθέσει στην Ευρώπη μια πρόταση που θα προβλέπει η Ευρωπαϊκή Ένωση να ακυρώσει τη συμφωνία σύνδεσης με το Ισραήλ», δήλωσε ο Ισπανός πρωθυπουργός. Το επιχείρημά του ήταν απλό και άμεσο: μια κυβέρνηση «που παραβιάζει το διεθνές δίκαιο δεν μπορεί να είναι εταίρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Ο Σάντσεθ συμπλήρωσε χαρακτηριστικά «Είναι τόσο απλό», υπογραμμίζοντας την αποφασιστικότητα της ισπανικής θέσης.
Η συμφωνία σύνδεσης ΕΕ-Ισραήλ τέθηκε σε ισχύ το 2000 και αποτελεί το νομικό πλαίσιο που ρυθμίζει τις εμπορικές και πολιτικές σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ισραήλ. Η συμφωνία περιλαμβάνει ρήτρα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η οποία συνδέει τη διατήρησή της με τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων από τα συμβαλλόμενα μέρη. Η ισπανική κυβέρνηση επικαλείται ακριβώς αυτή τη ρήτρα για να νομιμοποιήσει το αίτημά της, υποστηρίζοντας ότι το Ισραήλ δεν τηρεί τις υποχρεώσεις που απορρέουν από αυτή.
Η εξέλιξη αυτή δεν ήρθε ξαφνικά. Η Ισπανία πρωτοαμφισβήτησε τη συμφωνία σύνδεσης τον Φεβρουάριο του 2024, όταν ο Σάντσεθ και ο τότε πρωθυπουργός της Ιρλανδίας έστειλαν κοινή επιστολή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Εκείνη η επιστολή ζητούσε την αξιολόγηση του κατά πόσο το Ισραήλ τηρεί τις υποχρεώσεις του σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μετά την έναρξη του πολέμου στη Γάζα. Έκτοτε, ο Ισπανός πρωθυπουργός σταδιακά σκλήρυνε τη στάση του, ιδίως μετά την κλιμάκωση του πολέμου στον Λίβανο.
Το ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο
Η ανακοίνωση του Σάντσεθ δεν αποτελεί μεμονωμένη κίνηση, αλλά εντάσσεται σε μια συντονισμένη ευρωπαϊκή προσπάθεια. Την προηγούμενη Παρασκευή, η Ιρλανδία, η Σλοβενία και η Ισπανία απέστειλαν από κοινού επιστολή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ζητώντας να εγγραφεί το ζήτημα της συμφωνίας σύνδεσης ΕΕ-Ισραήλ στην ατζέντα της επόμενης συνεδρίασης του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων. Η κοινή αυτή επιστολή υπογραμμίζει ότι η Ισπανία δεν αγωνίζεται μόνη της, αλλά ηγείται ενός ευρύτερου μπλοκ κρατών-μελών που επιθυμούν να αναθεωρηθεί η ευρωπαϊκή στάση απέναντι στο Ισραήλ.
Παράλληλα, η διπλωματική κλιμάκωση της Ισπανίας έρχεται σε μια περίοδο αυξανόμενης πίεσης εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για επανεξέταση των σχέσεων με το Ισραήλ. Η ρήτρα ανθρωπίνων δικαιωμάτων που περιέχει η συμφωνία σύνδεσης του 2000 βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής συζήτησης, καθώς αρκετά κράτη-μέλη διερωτώνται εάν η συνέχιση της συμφωνίας συνάδει με τις δεσμεύσεις της ΕΕ σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο Σάντσεθ ανέλαβε τον ρόλο της ατμομηχανής αυτής της κριτικής, προωθώντας συνεχώς πιο τολμηρές θέσεις από ό,τι η πλειοψηφία των εταίρων του στην ΕΕ.
Τι ακολουθεί
Η ισπανική πρόταση αναμένεται να κατατεθεί επίσημα την Τρίτη στα ευρωπαϊκά όργανα, ανοίγοντας μια νέα φάση στη συζήτηση για τις σχέσεις ΕΕ-Ισραήλ. Το αίτημα των τριών χωρών — Ιρλανδίας, Σλοβενίας και Ισπανίας — για συζήτηση στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων σημαίνει ότι το θέμα θα μπει επισήμως στην ατζέντα της ευρωπαϊκής διπλωματίας. Η τελική απόφαση για αναστολή της συμφωνίας απαιτεί ευρύτερη συναίνεση μεταξύ των κρατών-μελών, γεγονός που καθιστά την έκβαση αβέβαιη, ωστόσο η κίνηση της Μαδρίτης θέτει ισχυρή πολιτική πίεση στους ευρωπαίους εταίρους να τοποθετηθούν ξεκάθαρα.
