Μια νέα γενετική μελέτη αποκαλύπτει ότι το γονίδιο που ευθύνεται για τα κόκκινα μαλλιά αυξήθηκε αισθητά σε συχνότητα στην Ευρώπη τα τελευταία 10.000 χρόνια, ως αποτέλεσμα διαδικασιών φυσικής επιλογής. Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Nature, βασίστηκε στην ανάλυση DNA από σχεδόν 16.000 αρχαία ανθρώπινα δείγματα και περισσότερους από 6.000 σύγχρονους ανθρώπους. Πρόκειται για μία από τις πιο εκτεταμένες μελέτες εξελικτικών αλλαγών στον άνθρωπο που έχουν γίνει μέχρι σήμερα. Τα ευρήματα ρίχνουν νέο φως στον τρόπο που η ανθρώπινη εξέλιξη συνεχίστηκε ενεργά και μετά τη μετάβαση στη γεωργία.
Τι έδειξε η μεγαλύτερη γενετική έρευνα για την εξέλιξη
Οι επιστήμονες εντόπισαν συνολικά 479 γενετικές παραλλαγές που αυξήθηκαν σε συχνότητα με την πάροδο του χρόνου. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν εκείνες που σχετίζονται με τα κόκκινα μαλλιά και το ανοιχτόχρωμο δέρμα, χαρακτηριστικά που εμφανίζονται συχνότερα σε πληθυσμούς της Βορειοδυτικής Ευρώπης. Η μελέτη κατέγραψε τη συνολική εικόνα της φυσικής επιλογής στη Δυτική Ευρασία, χωρίς να εξετάσει τις επιμέρους αιτίες πίσω από κάθε γενετικό χαρακτηριστικό. Ωστόσο, τα δεδομένα παρέχουν μια αδιαμφισβήτητα πλήρη καταγραφή του πώς άλλαξε το ανθρώπινο γονιδίωμα σε μια κρίσιμη ιστορική περίοδο. Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι άτομα με ανοιχτόχρωμο δέρμα και κόκκινα μαλλιά συνθέτουν πιο αποτελεσματικά βιταμίνη D, κάτι που πιθανόν αποτέλεσε εξελικτικό πλεονέκτημα σε περιοχές με περιορισμένη ηλιοφάνεια.
Παράλληλα, η μελέτη κατέγραψε εξελικτικές τάσεις που δυσκολεύουν ακόμη και τους ειδικούς να ερμηνεύσουν. Μια γενετική μετάλλαξη που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο κοιλιοκάκης εμφανίστηκε πριν από περίπου 4.000 χρόνια και έκτοτε έγινε όλο και πιο συχνή. Παρά τη σαφή σύνδεσή της με αυτοάνοση νόσο, οι φορείς της παραλλαγής αυτής φαίνεται ότι είχαν αυξημένες πιθανότητες επιβίωσης και αναπαραγωγής σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό. Αντίστοιχη εικόνα παρουσιάζει και το γονίδιο TYK2 του ανοσοποιητικού συστήματος, το οποίο αυξάνει τον κίνδυνο φυματίωσης. Η συχνότητά του αυξήθηκε σταθερά μεταξύ 9.000 και 3.000 ετών πριν από σήμερα, πριν αρχίσει να μειώνεται, κάτι που υποδηλώνει ότι κάποτε πρόσφερε πλεονέκτημα απέναντι σε παθογόνα που κυριαρχούσαν τότε.
Γεωργία, διατροφή και αλλαγές στο γονιδίωμα
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας αφορά τη μείωση παραλλαγών που συνδέονται με αυξημένη αποθήκευση λίπους στον οργανισμό. Οι ερευνητές το συνδέουν με την περίφημη υπόθεση των «οικονομικών γονιδίων», σύμφωνα με την οποία η ικανότητα αποθήκευσης ενέργειας ήταν εξαιρετικά χρήσιμη για τους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες, οι οποίοι αντιμετώπιζαν συχνά περιόδους έλλειψης τροφής. Όταν όμως η γεωργία εξασφάλισε πιο σταθερή και προβλέψιμη πρόσβαση σε τροφή, η ίδια ικανότητα έγινε λιγότερο ευνοϊκή εξελικτικά και άρχισε να υποχωρεί. Αυτό το εύρημα ενισχύει τη θεωρία ότι οι μεγάλες αλλαγές στον τρόπο ζωής του ανθρώπου αφήνουν άμεσο αποτύπωμα στο γονιδίωμά του, μέσα σε σχετικά σύντομα γεωλογικά χρονικά πλαίσια.
Τα ευρήματα της έρευνας ενισχύουν συνολικά την άποψη ότι η ανθρώπινη εξέλιξη δεν σταμάτησε με την εμφάνιση του Homo sapiens, αλλά συνεχίστηκε ενεργά και μετά τη Νεολιθική Επανάσταση. Εκατοντάδες γονίδια που σχετίζονται με την υγεία και τη φυσιολογία επηρεάστηκαν από αυτή τη διαρκή εξελικτική πίεση. Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα δεδομένα αφορούν κυρίως πληθυσμούς της Δυτικής Ευρασίας και δεν είναι σαφές αν παρόμοιες εξελικτικές τάσεις καταγράφονται και σε άλλες περιοχές του κόσμου. Μελλοντικές έρευνες με δείγματα από Αφρική, Ασία και Αμερική θα μπορούσαν να δώσουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της παγκόσμιας εξελικτικής ιστορίας του ανθρώπου.
