Η Ρωσία και το Αζερμπαϊτζάν κατέληξαν σε συμφωνία σχετικά με τη συντριβή της Azerbaijan Airlines που σημειώθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2024 κατά τη διάρκεια αναγκαστικής προσγείωσης στο Καζακστάν. Το δυστύχημα, που στοίχισε τη ζωή σε 38 ανθρώπους, είχε οδηγήσει τις δύο χώρες σε σοβαρή διπλωματική κρίση. Οι υπουργοί Εξωτερικών των δύο χωρών ανακοίνωσαν σε κοινή δήλωση ότι η συντριβή οφειλόταν σε «ακούσια ενέργεια» ενός ρωσικού συστήματος αντιαεροπορικής άμυνας. Η συμφωνία περιλαμβάνει καταβολή αποζημιώσεων και ανοίγει τον δρόμο για την αποκατάσταση των διμερών σχέσεων.
Το μοιραίο αεροσκάφος και τα γεγονότα
Το αεροσκάφος που ενεπλάκη στο δυστύχημα ήταν ένα Embraer 190 της Azerbaijan Airlines, το οποίο εκτελούσε τακτική πτήση από το Μπακού προς το Γκρόζνι, στον ρωσικό Καύκασο. Στο αεροσκάφος επέβαιναν 67 άτομα συνολικά, ενώ από τη συντριβή έχασαν τη ζωή τους 38 επιβαίνοντες. Το αεροσκάφος εκτελούσε αναγκαστική προσγείωση στο Καζακστάν όταν συνετρίβη, ανήμερα των Χριστουγέννων 2024. Η τραγωδία αυτή δημιούργησε αμέσως σοβαρές ανησυχίες για τον ρόλο της ρωσικής αντιαεροπορικής άμυνας στο συμβάν.
Οι υπουργοί Εξωτερικών Ρωσίας και Αζερμπαϊτζάν ανακοίνωσαν την επίτευξη συμφωνίας, αναγνωρίζοντας ότι η συντριβή προκλήθηκε από «ακούσια ενέργεια» ενός συστήματος αντιαεροπορικής άμυνας που βρισκόταν στον ρωσικό εναέριο χώρο. Στην κοινή δήλωση αναφέρεται επίσης η αποδοχή καταβολής αποζημιώσεων, χωρίς ωστόσο να δίνονται περαιτέρω λεπτομέρειες για το ύψος των ποσών. Η συμφωνία αυτή ήρθε κατόπιν διαβουλεύσεων μεταξύ των προέδρων των δύο χωρών, γεγονός που υπογραμμίζει τη βαρύτητά της σε πολιτικό επίπεδο. Τα δύο μέρη επέλεξαν τον δρόμο της διπλωματίας για να κλείσουν αυτή τη δύσκολη σελίδα στις σχέσεις τους.
Η κρίση στις σχέσεις Μόσχας και Μπακού είχε εκδηλωθεί αμέσως μετά το δυστύχημα, όταν ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίεφ, απαίτησε από τη Ρωσία να αναγνωρίσει ευθέως την ευθύνη της. Ο Αλίεφ κατηγόρησε το Κρεμλίνο για απόπειρα συγκάλυψης, δημιουργώντας έντονη ένταση στις διμερείς σχέσεις. Η πρώην σοβιετική δημοκρατία και η Ρωσία βρέθηκαν αντιμέτωπες με μια οξεία διπλωματική αντιπαράθεση, η οποία σήμερα φαίνεται να αρχίζει να ξεπερνιέται. Η επιτευχθείσα συμφωνία ανοίγει τον δρόμο για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο πλευρών.
Δηλώσεις και διπλωματικό πλαίσιο
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν είχε ήδη ζητήσει συγγνώμη «για το γεγονός ότι το τραγικό περιστατικό συνέβη στον ρωσικό εναέριο χώρο», ανοίγοντας τον δρόμο για τις διαπραγματεύσεις. Η κίνηση αυτή του Πούτιν εκλήφθηκε ως έμμεση αναγνώριση ευθύνης εκ μέρους της Μόσχας, έστω και χωρίς να αναφέρεται ρητά η κατάρριψη. Η σημερινή κοινή δήλωση των υπουργών Εξωτερικών πήγε ένα βήμα παραπέρα, αναγνωρίζοντας επίσημα ότι η αντιαεροπορική άμυνα στον ρωσικό εναέριο χώρο έφερε ευθύνη. Με αυτόν τον τρόπο, ο κύκλος των ζητημάτων ευθύνης κλείνει και ανοίγει η φάση της αποζημίωσης.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, είχε συνδέσει τη συντριβή της Azerbaijan Airlines με την κατάρριψη του αεροσκάφους MH17 της Malaysia Airlines το 2014. Εκείνη η τραγωδία είχε κοστίσει τη ζωή σε 298 ανθρώπους, όταν το Boeing 777 καταρρίφθηκε από ρωσικό πύραυλο BUK πάνω από περιοχή της Ουκρανίας υπό τον έλεγχο φιλορώσων αυτονομιστών, σύμφωνα με τα πορίσματα διεθνούς έρευνας. Η σύγκριση αυτή υπογράμμιζε τη σοβαρότητα του νέου περιστατικού και τις μακροπρόθεσμες συνέπειες που θα μπορούσε να έχει για τη διπλωματία. Παράλληλα, ανέδειξε τους κινδύνους που δημιουργούν οι ενεργοποιημένες ρωσικές αντιαεροπορικές άμυνες για την πολιτική αεροπλοΐα.
Η συμφωνία Ρωσίας–Αζερμπαϊτζάν αναμένεται να σηματοδοτήσει μια νέα φάση στις διμερείς σχέσεις των δύο χωρών, οι οποίες έχουν ιστορικά στενούς δεσμούς αλλά και πολλές εκκρεμότητες. Η αναγνώριση του ρόλου της ρωσικής αντιαεροπορικής άμυνας στο δυστύχημα αποτελεί ουσιαστική παραχώρηση εκ μέρους της Μόσχας, καθώς σε παρόμοιες περιπτώσεις στο παρελθόν η ρωσική πλευρά αρνήθηκε κατηγορηματικά κάθε ευθύνη. Οι οικογένειες των 38 θυμάτων αναμένουν τώρα να πληροφορηθούν τις λεπτομέρειες των αποζημιώσεων που συμφωνήθηκαν. Το πόσο γρήγορα και με ποιους όρους θα υλοποιηθούν αυτές οι αποζημιώσεις θα αποτελέσει τη μεγάλη δοκιμασία για την αξιοπιστία της συμφωνίας.
